İslam Tarihi

Fil Vakası, Ebabil Kuşları, Fil Suresi

Fil Suresi, Bu olay Hz. Peygamber'in doğduğu yıl olmuş ve orduda bulunan fil/fillerden dolayı Araplar arasında "Fil Vakası", geçtiği yıl ise "Fil Yılı" olarak meşhur olmuştur.

Kabe’yi yıkmak üzere büyük bir orduyla gelen Yemen valisi Ebrehe’nin ordusuna saldıran ebabil kuşları.

Ebabil, Arapça ‘da “bölükler, sürü, sürüler” demektir. Kelime, Kur’an-ı Kerim’de Fil süresinin üçüncü ayetinde geçmektedir. Fil Suresinde olay söyle anlatılmaktadır:

“Görmedin mi Rabbin fil sahiplerine ne yaptı? Onların tuzaklarını boşa çıkarmadı mi? Üstlerine sürü sürü kuşlar gönderdi. Onlara çamurdan sertleşmiş taslar atıyorlardı. Nihayet onları yenilmiş ekin yaprağı gibi yaptı.” (Fil Suresi / 105).

Bu olay Hz. Peygamber’in doğduğu yıl olmuş ve orduda bulunan fil/fillerden dolayı Araplar arasında “Fil Vakası”, geçtiği yıl ise “Fil Yılı” olarak meşhur olmuştur. Olay kaynaklarda söyle zikredilmektedir:

Habeşistan Kralı Necâsi Ashame’nin, Yemen’e hükümdar tayin ettiği Ebrehe b. Sabbah el-Esrem, Mekke’ye giden kervan ve Kâbe ziyaretçilerini çekmek ve San’a şehrini ticaret merkezi haline getirmek üzere burada Kulleys veya Kalis denilen bir tapınak (kilise) yaptırdı.

Ancak tapınağa gelen olmadığı gibi Fukaym kabilesine mensup bir Arap veya bir grup Arap kiliseye girerek pislediler. Bunu öğrenen Ebrehe çok kızdı ve Kabe’yi yıkacağına yemin etti. Büyük bir ordu ve gayet iri cüsseli “Mamud” adli fili önde olduğu halde Mekke’ye yöneldi. M.S. 57I veya 571 yılında altmış bin asker ve on yahut dokuz fille yola çıktı. (Ibnü’l-Esir, el-Kâmil fi’t Tarih, Nsr: Tornberg, Beyrut 1965, I, 442).

Ebrehe yolda Yemen kralı Zû Neferi bozguna uğrattı, ardından Has’amliları yendi ve bunların Nufeyl b. Nubeyb adındaki liderinin hayatını bağışlayarak kendisine Mekke’ye gidişte rehber yaptı. Taif’teyken Sakif’liler tanrıları Lat’i korumak uğruna Ebrehe ile iş birliğine yanaşıp Ebu Regal’i ona rehber olarak verdiler. Ebrehe’nin fillerin desteğindeki muazzam ordusunun karsısında hiçbir ordu dayanamadı ve Kureys’liler bu gelişe bakarak Kâbe’nin yıkılacağına kesin olarak inanmaya başladılar.

Abdülmuttalibin Ebrehe ile Görüşmesi

Mekke yakınında Mugammes denilen yerde Ebrehe ordusu çadırlarını kurdu ve çevredeki Mekkelilere ait develeri yağmaladılar. Burada, Ebu Regal öldü. Develerin içinde Abdülmuttalib’in de iki yüz devesi vardı. Ebrehe’nin elçisi Hinata el-Himyeri Mekke’ye giderek Kureys’lilerin ileri gelenleriyle görüştü ve “Kâbe’yi tavaf etmeyi bıraktıkları takdirde onlara saldırmayacaklarını” söyledi. Onlara sadece Kâbe’yi yıkmak için geldiklerini, kendileri ile savaşmayacaklarını bildirdi (Ibnü’l-Esir, a.g.e., s.443).

Abdülmuttalib, “Biz onunla savaşmak istemiyoruz, buna gücümüz de yetmez. Orası Beytullah’tır, eğer korursa O (Allah) Harem’i korur” dedi; develerini görüşmek üzere Ebrehe’nin yanına vardı.

Abdülmuttalib’e iyi davranan ve önce onu takdirle karşılayan Ebrehe, Abdülmuttalib develerini isteyince söyle dedi: “Seni ilk gördüğümde gözüme büyük bir şahsiyet olarak görünmüştün. Ama sen Kâbe’nin korunmasını isteyeceğin yerde develerinin pesine düşünce gözümden düştün.”

Abdülmuttalib, “Ben develerin sahibiyim. Kâbe’nin de sahibi var, O onu korur” dedi.

Abdülmuttalib develerini alıp Kureyş’lilerin yanına döndü, onlara olup biteni anlattı ve hepsi, muhtemel bir katliama karsı Mekke’den ayrılıp dağlara çekildiler.

Fillerin Yere Çökmesi

Sabaha karsı Ebrehe, Mekke’ye ilerledi. Mamud denilen büyük fil, şehre yaklaşınca yere çöküverdi; kalkması için çok uğraştıkları halde kalkmadı. Öteki fillerin de, Kâbe yönünde sürüldüklerinde yere çöktükleri, başka bir yöne yöneltildiklerin de koşarak kaçmaya çalıştıkları görüldü. Bu mucizeyi olayın sıhhati Hz. Peygamber (s.a.s.)’in Kusva adli devesinin Mekke yakınlarında çökmesi olayında, Nebi (s.a.s.)’in söylediği sözlerle sabit olmuştur: Devesi çökünce Rasûlullah’in ashabı, “Deve çöktü” dediğinde,

Rasûlullah; “Hayır, Kusva çökmedi, yalnız onu ‘Fili engelleyen’ engelledi” buyurmuştur. Buhari ve Müslim’de, Rasûlullah (s.a.s.)’in Mekke’nin fethi günü söyle dediği nakledilmektedir: “Yüce Allah filleri Mekke’ye girmekten alıkoydu. Ama Resulünü ve müminleri oraya gönderdi. Dün olduğu gibi bugün de oranın hürmeti iade olmuştur. Dikkat edin, hazire olan olmayana bildirsin. “

Ebabil Kuşlarının Ebrehe Ordusuna Saldırması

Ebrehe ordusu Mekke’ye girerken deniz tarafından, daha önce o bölgede hiç görülmemiş, kırlangıca benzer kus sürüleri bir anda ortaya çıkarak Ebrehe ordusuna saldırdılar. Gaga ve pençelerinde taşıdıkları tasları ve çamurdan balçıkları askerlerin üzerine bıraktıklarında onlar, kurumuş, paramparça olmuş ağaç yaprakları gibi dağıldılar.

Rehberleri Nufeyl kaçtı, askerler kus saldırısında telef olup feci şekilde öldüler; yolda kalanlar, geriye dönenler de helak oldular. Mekkeliler bu mucizeyi dağlardan seyrederken Allah’ın iradesi karsısında hayret ve dehşet içindeydiler. Ebrehe, bu saldırıda etleri parçalanmış, çürümüş halde San’asa dönerken, Hasm kabilesinin yasadığı bölgede göğsü ikiye yarılarak acıklı şekilde öldü (Kadi Beydâvî, Envârü’t-Tenzil, Fil Süresi tefsiri).

Kuşlar ve attıkları taslar hakkında çeşitli rivayetler vardır. Bu olay Rasûlullah’in dünyaya geldiği yılda vuku bulduğundan, Peygamberimizin ilk mucizelerinden sayılmıştır. Muhammed b. İshak ve Ikrime o yıl çiçek hastalığının Mekke’de yaygınlaştığını söylemişlerdir.

Muhammed Abduh (v. 19I5) bu rivayetlerden hareketle Kur’an’da geçen “Tayran Ebâbile” ifadesiyle kastedilenin “sinekler” olduğunu ayaklarında salgın hastalık mikrobu taşıyan sinek sürülerini Allah’ın, Ebrehe ordusuna musallat kıldığını belirtmektedir. Yeryüzünün en ihtişamlı ordusu ve hayvanları (filleri) ile gelen Ebrehe ve ordusunu Allah, bir ibret olsun diye gözle görülemeyen küçük canlılarla mikroplarla helak etmiştir. Bu görüsü yukarıda zikrettiğimiz gibi daha önce ilk siyercilerden Muhammed b. İshak da kaydetmiştir.

Bu tefsirde önemli olan husus; Muhammed Abduh, Reşit Rıza ve diğer bazı müfessirlerin, Allah’ın, olağanüstü, fevkalâde, harikulâde mucizesi ile bu Allah düşmanı orduyu helak edişini dile getirmeleridir. Tefsirlerde kuşların mahiyeti hakkında değişik görüşler bulunmaktadır. Ibn Abbas ile Dahhak, Ebâbil’i “birbiri arkasından gelenler” diye yorumlamışlardır.

Hasan-i Basri ile Katade, “çok” manasına; Ibn Zeyd “çeşitli, sağdan soldan gelenler” manasına; Mücahid, “toplu halde arka arkaya gelen” manasına geldiğini söylemişlerdir. Kuşların, bölük bölük, karışık türde oldukları anlaşılmaktadır. Rivayetlerde kuşlar; kırlangıca, kekliğe, sığırcığa, yarasaya, hatta zümrüdü Anka’ya benzetilmektedir.

“Siccil” kelimesi, tas ve çamur demektir. Yahut çamurla sıvanmış tas anlamına gelir. “Asf” kelimesi, ağaç yaprağı anlamına gelir. Haşerelerin ağaç yaprağını yiyip ufalttıkların da yaprak yenik yenik hale gelir ki, surede anlatılmak istenen budur.

Fil Sürenin Anlamı; Allah’ın, Kâbe’nin müdafaasını müşriklere bırakmadığını, saldırganları alışılmadık şekilde helak ettiğini bize anlatmaktadır.

Olayın Gerçekleştiği Yer

Fil olayı, Müzdelife ve Mina arasındaki Muhassab vadisi arasında bulunan Muassib’da meydana gelmiştir. Müslim ile Ebu Davud, Cabir’den rivayetle onun söyle dediğini yazarlar: “Rasûlullah Müzdelife’den Mina’ya hareket ettiği zaman Muassib vadisin de hızlanmıştı.”

Imam Nevevî bunu söyle izah etmiştir: “Ashâb-i Fil olayı burada cereyan etmiştir. Onun için, sünnet olan, hacıların buradan hızla geçmesidir” (Mevdûdî, Tefhimul Kur’an Trc: Muhammed Han Kayani ve diğerleri, İstanbul 1988, VII, 238)

Imam Mâlik de Hz. Peygamber’den, “Müzdelife durma yeridir, ama Muassib vadisinde durulmamalıdır” hadisini nakleder.

Müşrik Kureyşlileri bu olay o kadar etkilemiştir ki, üç yüz altmıştan fazla Kâbe putunu unutup yedi yahut on sene Allah’a tapmışlardır. Fil suresin de Allah, Ashab-i Fil’in acı akıbetinin fecaatine sadece ana hatlarıyla değinmiş ve müşriklere, Hz. Muhammed (s.a.s.)’in davetine karsı çıktıklarında, onların baslarına gelebilecek acili azabı hatırlatmıştır.

Fil Suresi Türkçe Meali
Fil Suresi Türkçe Meali
0 0 Oy
Makaleyi Puanla

Abone ol
Bildir
0 Yorum
Inline Feedbacks
Tüm Yorumlara Bak

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
0
Düşüncelerinizi paylaşmak ister misiniz, lütfen yorum yapın.x
()
x